Posted in Էկոլոգիա

Էքստրեմալ տուրիզմ. էկոլոգիա

Էքստրեմալ տուրիզմը վերջին ժամանակներում շատ ակտիվ զարգանում է: Այն հանգստի ակտիվ տեսակ է, որի նպատակն է ստանալ նոր տպավորություններ և բարելավել ֆիզիկականը։ Ավելի շատ մարդիկ են ձգտում տեսնել ստորջրյա աշխարհի գեղեցկությունը, դահուկերով իջնել լեռան գագաթից և նույնիսկ ցատկել պարաշյուտով։

Էքստրեմալ տուրիզմը բաժանվում է տեսակների՝

Ջրային տեսակներ

Ջրային տեսակներից են՝ Դայվինգը, Վեյքբորդինգը, Վինդսերֆինգը, Սերֆինգը, Ռաֆտինգը: Դայվինգը շատ հայտնի է ամբողջ աշխարհում։ Սա ակվալանգով և հատուկ ջրասուզային կոստյումով սուզումն է օվկիանոսի կամ ծովի հատակը՝ ծանոթանալու ստորջրյա աշխարհին։ Վեյքբորդինգ իրենից ներկայացնում է ջրային դահուկների, սնոուբորդի սքեյթի և սեևֆինգի համադրություն։ Մոտորանավակը իր հետևից տանում է լայն սերֆ, որն էլ ալիք է ստեղծում, իսկ մարզիկն էլ պետք է ցատկ կատարի այդ ալիքի վրայով։ Վինդսերֆինգը առագաստային սպորտի տարատեսակ է։ Սա մրցույթ է սերֆերի վրա, որոնց վրա էլ ամրացված են ոչ մեծ առագաստներ։ Սերֆինգը նույնն է ինչ վինդսերֆինգը բայց առանց առագաստի։ Ռաֆտինգը լեռնային գետով իջնելն է մակույկով կամ էլ հատուկ լաստանավով։ Սա ամենաշատ հաճախվող տուրերից է և համեմատաբար անվտանգ է։ Այժմ այն դարձել է շատ հայտնի և առաջարկվում է գրեթե բոլոր երկրներում, որտեղ կան լեռնային գետեր։

Ցամաքային տեսակներ

Pro Rider Interview: Mike Hopkins - Mountain Bikes Feature Stories - Vital  MTB

Մաունթինբայքինգը վերջերս դարձել է շատ հայտնի։ Սա հեծանվավազքն է միայն լեռնոտ, քարքարոտ և վտանգավոր ճանապարհներով։ Քարանձավագիտություն. Եթե դատենք այն բանով որ քարանձավագետները այն մարդիկ են ովքեր ազատ ժամանակ գնում են քարանձավներ, սա տուրիզմ է։ Բայց միևնույն ժամանակ սա գիտություն է։ Х races – սա այն է որ էքստրեմալ զբոսաշրջիկները այնքան լավ են պատրաստված, որ կարող են ժայռեր մագլցել, ձիեր վարել, հեծանվով լեռներ բարձրանալ կամ էլ ջրվեժների վրայով իջնել…Այս մարդիկ թիմեր են կազմում և մասնակցում մրցույթների որոնց նպատակն է հնարավորինս արագ հաղթահարել արգելքները։ Սա նաև կոչվում է մուլտիսպորտ, կամ էլ արկածային մրցույթներ։

Լեռնային տեսակներ

Ալպինիզմը համարվում է ամենաէքստրեմալ հանգիստը։ Որպես կանոն ալպինիզմով զբաղվողները նախընտրում են ամառը, քանի որ եղանակը թույլ է տալիս մինիմալ ուժերով հասնել նշանակված կետին. Չնայած կան նաև մարդիկ, ովքեր նախընտրում են ձմեռը, եղանակի դժվար պայմանները միայն ավելացնւմ են ադրենալինը։ Լեռնային դահուկներն ակտիվ հանգստի ամենահին տեսակներից է։ Տարիների ընթացքում այս սպորտով զբաղվողների թիվը ոչ թե նվազեց այլ ավելացավ։ Հայաստանում էլ արդեն կան տեղեր որտեղ ցանկացողները կարող են զբաղվել լեռնադահուկային սպորտով։ Ամենահայտնին Ծաղկաձորն է։ Սնոուբորդինգը ձյան վրայով իջնելն է լեռան գագաթից հատուկ սնոուբորդով։ Սա ավելի ագրեսիվ էքտրեմալ և ակտիվ տեսակ է քան լեռնային դահուկները։ Սնոուբորդինգը որպես առանձին սպորտաձև ստեղծվել է ամերիկայում 20-րդ դարի 60-ականներին։

Օդային տեսակներ

Պարաշյուտային սպորտն իր մեջ նեռարում է երկու վարժություն։ Առաջինի նպատակն է վայրէջք կատարել կոնկրետ նշանակակետին՝ 3մ շառավղով։ Իսկ երկրորդի նպատակն է օդում կատարել տարբեր հնարքներ։ Թիմային ակրոբատիկան պարաշյուտիստներից կազմված թիմի հնարքներն են օդում։ Պարաշյուտիստների քանակը լինում է հիմնականում 4 կամ 8. Լինում են նաև 16 հոգուց կազմված թիմեր։ 4 հոգուց կազմված թիմը վայրէջք կատարելու ընթացքում կարող է կատարել մինչև 30 հնարք։ Սքայսերֆինգը դահուկներով թռիչքներն են, որոնց ընթացքում կատարվում են զանազան հնարքներ։ Բեյս ջամփինգը պարաշյուտով թռիչքնէ, որի համար բեյս ջամփերին պետք չէ ինքնաթիռ կամ էլ ուղղաթիռ։ Նրան հերիք է նույնիսկ վերելակը։ Բեյսերը բարձրանում է որևէ շենքի կտուրին և ցած նետվում։ Օդապարիկով թռիչքները հասանելի են յուրաքանչյուր հասարակ մարդու և կարող է անցկացվել գրեթե յուրաքանչյուր երկրում։ Թռիչքի երկարությունը կախված է քամու ուժից։ Քամու միջին ուժի դեպքում դա 20-30կմ է։

Էկզոտիկ տեսակներ

Տիեզերական տուրիզմը էքստրեմալ տուրիզմի ամենաթանկարժեք և ամենաէկզոտիկ տեսակն է։ Ճամփորդություն երկիր մոլորակից դուրս։ Դեռ տիեզերական զբոսաշրջիկներին կարելի է հաշվել ձեռքի մատների վրա։ Այսպիսի զբոսանքը կարժենա ավելի քան 20մլն դոլլար։ Ջայլո տուրիզմը էկզոտիկ և էքստրեմալ զբոսաշրջության տեսակներից է – կյանք նախամարդկանց ցեղերի հետ իրենց բոլոր սովորույթներով։ Այս յուրօրինակ տուրիզմի տեսակը սկսել է զարգանալ Ղրղզստանում։ Այն նախընտրում են մարդիկ ովքեր հոգնել են աղմկոտ քաղաքներից և կուզեին հայտնվել նախնադարյան կյանքում։ Տուրիզմ դեպի հյուսիսային և հարավային բևեռներ. Վերջերս սկսել են իրականացվել ճամփորդություններ դեպի Արկտիկա և Անտարկտիկա։ Եվ ավելի ու ավելի շատերն են ուզում լինել էքստրեմալ կլիմայական պայմաններում և տեսնել էկզոտիկ կենդանիների: Ջունգլիներով արշավների ընթացքում զբոսաշրջիկները հնարավորություն են ունենում ձուլվել բնությանը և ամբողջովին կտրվել քաղաքակրթությունից։ Եթե նույնիսկ արշավախումբն ունի ժամանակակից միջոցներ, արբանյակային կապ, օգնությունը կարող է գալ ժամեր կամ էլ օրեր հետո։

Էքստրեմալ տուրիզմը Հայաստանում

Հայաստանի լեռնային լանդշաֆտը մշտապես հետաքրքրել է ալպինիստներին։ Այստեղ զարգանում են ալպինիզմի բոլոր տարատեսակները՝ լեռնագագաթների հաղթահարում, ժայռամագլցում, էկոտուրիզմ։ Հայաստանի լեռնային որոշ առողջարաններում, մասնավորապես՝ Ծաղկաձորում, անցկացվում է ձմեռային հանգիստ։ Դա արտահայտվում է լեռնադահուկային սպորտի կազմակերպմամբ, ինչպես նաև՝ սնոուբորդի և այլ տարատեսակներով։ Լեռնային էքստրեմալ այս մարզատեսակները առավել հին են էքստրեմալ զբոսաշրջության մեջ։ Դեռ խորհրդային իշխանության տարիներին Ծաղկաձորում ու Ջերմուկում կառուցվել են ճոպանուղիներ՝ լեռնային էքստրեմալ տուրիզմի համար։

Հայաստանի հարավում՝ Արցախ տանող ճանապարհին՝ Երևանից 240 կմ հեռավորության վրա, գտնվում է Տաթևի վանական համալիրը։ 2010 թվականի հոկտեմբերի 16-ից այստեղ շահագործման է հանձնվել «Տաթևեր» խցիկավոր ճոպանուղին, որն օդային տրանսպորտի առավել զարգացած օրինակ է։ Ճոպանուղին կառուցվել է «Տաթևի վերածնունդ» նախագծի շրջանակներում և իրենից ներկայացնում է օդային տրամվայ՝ կապ հաստատելով Հալիձոր և Տաթև գյուղերի միջև։ Ամռան ամիսների ճոպանուղին աշխատում է 15 րոպե հաճախականությամբ՝ երկկողմանի երկու խցիկներով, ձմռանը հաճախականությունը նվազում է մինչև 30-40 րոպե։ Մեկ խցիկը տեղափոխում է 25 անձ։ Տաթևի ճոպանուղին ամենաերկարն է աշխարհում (5752 մետր), և որպես այդպիսին գրանցվել է Գինեսի ռեկորդների գրքում:

2010-ական թվականներից Հայաստանում սկսում է զարգանալ նաև օդային էքստրեմալ տուրիզմը, որը գլխավորապես ներկայացված է պարապլաներիզմով և պարաշյուտային սպորտով։ Պարապլաներիզմը ժամանցային թռիչքային մարզաձև է, որն իրականացվում է մեկ կամ երկու հոգով։ Օդային էքստրեմալ տուրիզմի տեսակներից են նաև պարաշյուտային սպորտը և օդապարիկով թռիչքները։ Դեռ 1934 թվականին Հայաստանում բացվում է աէրոակումբ, որը գործում է մինչև 1980-ականների վերջը։ 2002 թվականին պարաշյուտային սպորտի վետերանների ժողովի հիման վրա ստեղծվեց Հայաստանի պարաշյուտային սպորտի ֆեդերացիա։ Օդապարիկով առաջին կանոնավոր թռիչքներն իրագործվեցին 2014 թվականի հուլիսի 5-ից։ Մինչ այդ Հայաստանում կատարվում էին փորձեր, սակայն դրանք հիմնականում անհատների կողմից էին։

Երևանից 145 կմ հյուսիս-արևելք՝ Թբիլիսի-Երևան միջպետական ճանապարհի ուղղությամբ, տեղակայված Ենոքավան գյուղի տարածքում (Լաստիվեր), 2015 թվականի հուլիսի 26-ին տեղի ունեցավ առաջին թռիչքը զիփլայնով։ Արդեն հաջորդ տարում այցելուների քանակը գերազանցեց 10.000-ը։ Դա ոչ միայն Հայաստանի, այլև ամբողջ Հարավային Կովկասի տարածքում միակ զիփլայնն էր։ Թռիչքուղին բաղկացած է 6 ուղեգծից, որոնցից մեկը կրկնվում է։ Դրանցից ամենակարճի երկարությունը 150 մետր է, ամենաերկարը՝ 750։ Թռիչքները կազմակերպող «Յելլ Էքսթրիմ Պարկ» ընկերությունն առաջին էքստրեմալ զվարճանքի վայրն էր Հայաստանում, որը հնարավորություն էր ընձեռում թռիչքներ կատարել առանց պրոֆեսիոնալ լինելու անհրաժեշտության։ 2015 թվականի նոյեմբերից հնարավոր է եղել թռիչքներ կատարել նաև պարապլանից, զբաղվել լեռնային հեծանվասպորտով, իսկ 2016 թվականի ապրիլին բացվել է Rope Park-ը։ Էքստրեմալ սպորտի սիրահարների համար հնարավորություն է տրվում մասնակցել «Ճանապարհից դուրս» (Off-road) տուրերին։

Ինչպես նաևե Ռաֆթինգը, որը շատ վերջերս է մուտք գործել Հայաստան: Լոռու մարզում Հայաստանի ամենաջրառատ գետի՝ Դեբեդի վրա թիավարելու և էքստրեմալ սպորտաձևով՝ ռաֆթինգով զբաղվելու համար թիմ են ձևավորել, անգամ ֆեդերացիա հիմնել: Դեբեդը համարվում է միջին աստիճանի վտանգավորության գետ, բայց ավելի վտանգավոր, քան Վրաստանի գետերն են, որտեղ բավականին զարգացած է այս ճյուղը: Արկածների սիրահարները կարող են հաղթահարել Հաղպատից մինչև Ախթալա ավելի քան 10 կիլոմետրանոց հատվածը։

Posted in Գրականություն

Ալբեր Կամյու-Օտարը. վերլուծություն

Գիրքը պատմում է մի մարդու մասին, ով իմ կարծիքով չափից շատ անտարբեր էր իր շուրջն եղած աշխարհի, մարդկանց և նույնիսկ իր կյանքի հանդեպ: Նա ուներ աշխատանք, մի քանի ընկերներ և իր կյանքն անցնում էր սովորականի նման, մինչև նա հանգամանքների բերումով մարդ սպանեց և հայտնեց բանտում: Նույնիսկ բանտում նա ոչ մի ջանք չգործադրեց իր կյանքի համար, նրա համար դեռ ամեն ինչ միևնույն էր: Կարծում եմ, որ նրա մեջ պայքար չկար պարզապես, նա չէր գտնում իմաստ պայքարելու, որովհետև իր կյանքն իր համար կարևորություն չուներ: Նկատեցի, որ հեղինակն անընդմեջ կրկնում էր վարժվելու մասին, որ մարդիկ վաղ, թե ուշ վարժվում են իրենց կյանքին, սովորում են: Կարծես հերոսն էլ վարժվել էր այդ կյանքին և չէր ուզում ոչինչ փոխել, նա շարունակ ասում էր, որ կվարժվի, բոլորն էլ մի օր վարժվում են իրականության հետ, այն ինչ նա հենց պետք է չվարժվեր, դեմ գնար իրականությանը ու գուցե որևէ բան կարողանար փոխել իր կյանքում: Ես կարծում եմ, որ դա նաև ինչ-որ չափով կապ ունի <<հարմարավետ գոտի>> ասվածի հետ, երբ մարդիկ չեն ցանկանում դրանից դուրս գալ, որովհետև դուրս գալու համար պետք է պայքարել, որոշ սովորություններին վերջ դնել կամ ուղղակի փոխել ապրելակերպը: Հերոսին դատապարտեցին մահապատժի, որից հետո նրա մոտ եկավ քահանան նրա հետ խոսելու, նրա մեջ հավատ արթնացնելու համար, բայց նա արդեն վարժվել էր այն մտքի հետ, որ պետք է մահանա: Նա վախենում էր, որ հնարավոր է մտափոխվի, գիտակցի, որ այսքան ժամանակ ունեցել է հնարավորություն, բայց չի օգտագործել, այդ պատճառով ամեն կերպ հերքում էր դա, որպեսզի հանգիստ լինի:

Posted in Գրականություն, Uncategorized

Գրականություն. 22.10.2021

Կարդում ենք արեւմտահայերեն

Նախապատրաստական փուլ

  1. Ընտրիր հեղինակներից մեկի ստեղծագործություններից մեկը (կամ մի քանիսը), վերածիր արեւելահայերենի։

Մուշեղ Իշխան

Նույնն է ճամբան

Դուք, որ մեռաք հինգ դար առաջ,
Դուք, որ այսօր կը մահանաք,
Նույն ծառին ծիլն էիք կանաչ
Եվ դարձաք նույն հողին ճարակ…

Հինգ դար առաջ, հինգ դար հետո՝
Նույն անցորդն եք անվերադարձ.
Կ’իջնե անհույս մութ երեկո
Ձեր աչքերուն վրա սառած…

Ծառին համար և այս հողին
Նույնն էր երեկ, նույնն է այսօր
Նույն ծաղկումն է գարնանային
Եվ աշնան նույն տերևը չոր։

Դուք, որ հաճախ արտասվեցիք
Եվ դուք, որ շատ զվարճացաք,
Դուք, որ տվիք փուշ ու ծաղիկ՝
Նույն խավարին դարձաք բանակ…

Նույնն է հիմա դար ու վայրկյան,
Երբ որ չկա երթ ու գալիք.
Համայնական նույնն է ճամբան,
Երբ որ չկա կյանքի ալիք…

Նույնն է ճամփան…

Դուք, որ մեռաք հինգ դար առաջ,
Դուք, որ այսօր կմահանաք,
Նույն ծառի ծիլն էիք կանաչ
Եվ դարձաք նույն հողին ճարակ…

Հինգ դար առաջ, հինգ դար հետո՝
Նույն անցորդն եք անվերադարձ.
Կիջնի անհույս մութը երեկոյան
Ձեր աչքերի վրա սառած…

Ծառի համար և այս հողի
Նույնն էր երեկ, նույնն է այսօր
Նույն ծաղկումն է գարնանային
Եվ աշնան նույն տերևը չոր։

Դուք, որ հաճախ արտասվեցիք
Եվ դուք, որ շատ զվարճացաք,
Դուք, որ տվեցիք փուշ ու ծաղիկ՝
Նույն խավարին դարձաք բանակ…

Նույնն է հիմա դար ու վայրկյան,
Երբ որ չկա երթ ու գալիք.
Համայնական նույնն է ճամփան,
Երբ որ չկա կյանքի ալիք…

Սարսափելին

Սարսափելին մահը չէ,
Դեռ մահից ալ գեշը կա,
Երբ մարդ ողջ է, կը շնչե,
Բայց կյանքին մեջ՝ բացակա։

Արևածագ թե գիշեր՝
Չունիս ոչ մեկ սպասում.
Եվ սրտիդ մեջ ալեհեր՝
Ո՛չ մեկ ծնունդ ու թաղում։

Արդեն թաղած ես շատոնց
Ամեն հավատք, ամեն սեր
Եվ նույնն է տուն ու փողոց
Քայլերուդ դեմ անտարբեր։

Դուն ստվերի պես մոլոր
Ւը թափառիս առանձին,
Եվ ճամբաները բոլոր
Քեզ ոչ մեկ տեղ կը տանին։

Ալ չես գիտեր՝ ո՞րն է վատ,
Ո՞րն է իրավ, ո՞րը սուտ,
Օրերու բեռն անիմաստ
Այդպես շալկած ուսերուդ…

Սարսափելին մահը չէ,
Դեռ մահից ալ գեշը կա,
Երբ մարդ ողջ է, կը շնչե,
Բայց կյանքին մեջ՝ բացակա։

Սարսափելին

Սարսափելին մահը չէ,
Դեռ մահից էլ վատը կա,
Երբ մարդ ողջ է, շնչում է,
Բայց կյանքից՝ բացակա։

Արևածագ թե գիշեր՝
Չունի ոչ մի սպասում.
Եվ սրտիդ մեջ ալեհեր՝
Ո՛չ մի ծնունդ ու թաղում։

Արդեն թաղած ես շատերին
Ամեն հավատք, ամեն սեր
Եվ նույնն է տուն ու փողոց
Քայլերիդ դեմ անտարբեր։

Դու ստվերի պես մոլոր
Թափառում ես առանձին,
Եվ ճամփաները բոլոր
Քեզ ոչ մի տեղ չեն տանում։

Էլ չիտես՝ ո՞րն է վատ,
Ո՞րն է ճիշտ, ո՞րը սուտ,
Օրերի բեռն անիմաստ
Այդպես շալակած ուսերիդ…

Սարսափելին մահը չէ,
Դեռ մահից էլ վատը կա,
Երբ մարդ ողջ է, շնչում է,
Բայց կյանքից՝ բացակա է։

Գիտեի

Առաջ գիտեի,
Թե մարդիկ ինչո՞ւ կուգային աշխարհ,
Արեգակն ինչ՞ւ կը թափեր ոսկի
Ծաղկաբաց ծառի ափերուն դալար
Ինչո՞ւ կը հնչեր երգը գետակի.
հիմա չեմ գիտեր…

Առաջ գիեի,
Թե ինչ կ’ըսեին աստղերը պայծառ՝
Կաքված կամարեն անհաս երկինքի,
Թե ո՛ւր կ’արշավեր վազքը տենդահար
Հավերժագնաց մեր մոլորակի.
հիմա չեմ գիտեր…

Առաջ գիտեի,
Թե ինչո՞ւ մարդոց ծիծաղին հորդուն
Կը խառնվի լաց, արյուն ու արցունք
Եվ ինչո՞ւ կյանքին հինավուրց ճամբուն՝
Վիհին կը նայի ամեն մեկ բարձունք.
հիմա չեմ գիտեր…

Առաջ գիտեի
Թե ի՞նչ կար կյանքեն, մահեն ալ անդին,
Ի՞նչ գանձեր ծածուկ ուներ ապագան
Եվ թե ո՞ր անսուտ, նորածագ լույսին
Կը բացվեր հանկարծ ամեն գերեզման.
հիմա չեմ գիտեր…

Գիտեի

Առաջ գիտեի,
Թե մարդիկ ինչո՞ւ են գալիս աշխարհ,
Արեգակն ինչո՞ւ է ոսկի թափում
Ծաղկաբաց ծառի դալար ափերին
Ինչո՞ւ է գետակի երգը հնչում.
հիմա չգիտեմ…

Առաջ գիտեի,
Թե ինչ էին ասում աստղերը պայծառ՝
Կաքված կամարից անհաս երկնքի,
Թե ուր է արշավում վազքը տենդահար
Հավերժագնաց մեր մոլորակի.
հիմա չգիտեմ…

Առաջ գիտեի,
Թե ինչո՞ւ մարդկանց ծիծաղին հորդուն
Խառնվում էր լաց, արյուն ու արցունք
Եվ ինչո՞ւ կյանքի հինավուրց ճամփին՝
Վիհին է նայում ամեն մի բարձունք.
հիմա չգիտեմ…

Առաջ գիտեի
Թե ի՞նչ կար կյանքից, մահից էլ այս կողմ,
Ի՞նչ գանձեր ծածուկ ուներ ապագան
Եվ թե ո՞ր անսուտ, նորածագ լույսին
Կբացվեր հանկարծ ամեն գերեզման.
հիմա չգիտեմ…

Posted in Գրականություն, Uncategorized

Գրականություն. 19.10.2021

Կարդա՛ Վանո Սիրադեղյանի «Չհիշվող պատերազմ» էսսեն:

Այս էսսեում Վանո Սիրադեղյանը խոսում էր ժողովրդի, պատերազմի, ավելի ճիշտ չհիշվող պատերազմի մասին: Նա պնդում էր, որ ժողովրդի համար միայն պատերազմ է համարվում այն, երբ հազարավոր զոհեր են լինում կամ ժողովրդի կեսին բնաջնջում են: Նա բողոքում էր, որ մեկ ազգ-մեկ հայրենիք արտահայտությունն անելիս հիշենք, որ պատերազմի օրերն սփյուռքից միայն 50 հոգի էր կամավորագրվել, այն ինչ իր ընկերներից մեկը գնացել է կռվելու անգամ իր մոր հայրենի գյուղի համար:

«Մեկ ազգ – մեկ հայրենիք» թեմայով խոսելիս «ազգասեր» մեր բերանները Լենինականից Ղարս լայնքով ճորթելուց առաջ արժե հիշել, արձանագրել՝ թեկուզ ցավ տա, եւ չմոռանալ երբեք, որ ղարաբաղյան պատերազմի չորս տարիներին Սփյուռքից (մոտիկ ու հեռու) այդ պատերազմին մասնակցեցին 50 հոգուց ոչ ավել կամավորական:

Նա դժգոհում է ժողովրդի մեծ-մեծ խոսելուց, քանի որ նրանք միշտ խոսում են, գովաբանում են իրենց ազգը կամ էլ բողոքում, բայց գործնականում միշտ չեն գործում, չեն փորձում փոխել դեպի լավը: Նույնիսկ պատերազմի միայն մութնու ցուրտն են հիշում:

Ընդհանրապես, Հայաստանում ոչ մեկը չի մտապահում, թե ով ինչ է արել ու ասել 2 կամ 5 տարի առաջ (դա՝ ոչինչ), բայց ում քնից բրթես՝ բերանացի արտասանում է Ավարայրի ճակատամարտը կամ Կոտորածի պատմությունը (ըստ Ջոն Կիրակոսյանի): Եւ չի հիշում 41-45-ի պատերազմի տեւողությամբ ձգված Ղարաբաղյան պատերազմը: Պատերազմից հիշում են ցուրտն ու մթությունը, կարելի է կարծել՝ պատերազմները անցնում են ջեռուցման եւ լույսերի մեջ… 

Ինչպես միշտ հասարակությունը մնացել է անփոփոխ: Նույն պատկերն է նաև 20 տարի անց: Հասարակությունը դեռ բողոքում է կամ էլ մեծ-մեծ խոսում ազգի, հայրենիքի, հայրենասիրության մասին, այն ինչ այդ խոսացողներից կամ բողոքողներից ոչ ոք չի կարող ասել, որ արել է մի նշանակալի բան իր հայրենիքի համար: Միայն հայրենասիրության մասին երգեր են երգում և բանաստեղծություններ արտասանում, բայց չէ որ միայն հայրենասիրական ոգով չենք կարող հայրենիքը զարգացնել, ավելի լավը դարձնել, դա պետք է վերածել գործի:

Posted in Պատմություն

Ռուս-թուրքական պատերազմ. հայկական հարց

Ռուսաստանը պատերազմ հայտարարեց Օսմանյան կայսրությանը 1877 թվականի ապրիլի 24-ին և իր զորքերը մտցրեց Ռումինիա Ունհենիի մոտ գտնվող Պրուտ գետի նոր կառուցված Էյֆելի կամրջի վրայով։ 1877 թվականի ապրիլի 12-ին Ռումինիան թույլատրեց Ռուսաստանին օգտագործել իր տարածքը Օսմանյան կայսրության վրա հարձակվելու համար, քանի որ թուրքերը հրետակոծել էին Դանուբի ռումինական քաղաքները: Գործնականում օսմանցիները հիմնականում ընտրում էին պասիվ պաշտպանողական մարտավարություն` մարտավարական առավելությունը թողնելով ռուսներին, որոնք որոշ սկզբնական սխալներից հետո այնուամենայնիվ գտան հաղթական մարտավարությունը։ Հունիսին Դանուբը կտրեց ռուսական 185.000 զորքը, որին դեմակայում էր թուրքական 200.000 զորքը։ Հուլիսի անհաջողություններից հետո Ռուսաստանի ռազմական ղեկավարությունը հասկացավ, որ չունի բավարար պահեստազոր, որը կսատարեր գրոհին և որոշեցին անցնել պաշտպանության։

Մայիսի 25-26-ին ռումինական տորպեդոնավ ռումինա-ռուսական անձնակազմով խորտակեց օսմանյան մոնիտորը Դանուբի վրա։ Կարճ ճակատամարտից հետո, որում ռուսները ունեցան 812 սպանված և վիրավոր, կարողացան մյուս ափը վերցնել վերահսկողության ներքո և հետ մղել օսմանյան հետևակային բրիգադին, որը պաշտպանում էր Սվիշտովը։ Այս կետից ռուսական զորքերը բաժանվեցին երեք մասի` արևելյան զորամիավորում ցարևեիչ Ալեքսանդր Ալեքսանդրովիչի հրամանատարությամբ, ով ապագա Ալեքսանդր III ցարն էր և պետք է նվաճեր Ռուսչուկ ամրոցը և փակեր բանակի արևելյան թևը։

Օսմանցիները Պլևնայի շրջակայքում կառուցեցին մի քանի ամրություններ, որոնց թիվը ռուսները և ռումինացիները աստիճանաբար կրճատեցին: Ռումինական 4-րդ դիվիզիան Գեներալ Գեորգի Մանուի գլխավորությամբ չորս արյունալի փորձից հետո նվաճեց Գրիվիստա ամրոցը և պահեց այն մինչև պաշարման ավարտը։ Պլևնայի պաշարումը (1877 թվականի հուլիսից դեկտեմբեր) հաղթանակով ավարտվեց միայն երբ ռուսները և ռումինացիները կտրեցին թուրքերի բոլոր մատակարարման ուղիները։

Ռուսական բանակը անցավ Ստարա Պլանինան ձմեռային խիստ պայմաններում, որին օգնության հասան տեղի բուլղարացիները։ Սա անսպասելի էր օսմանյան բանակի համար և թուրքերը պարտություն կրեցին Տաշկիսենի ճակատամարտում ու նվաճեցին Սոֆիան։ Ռուսների համար ճանապարհ բացվեց Պլավդիվով և Ադրիանապոլսով դեպի Կոստանդնուպոլիս։

Բրիտանիայի ճնշման ներքո ռուսները համաձայնվեցին Օսմանյան կայսրության առաջարկած զինադադարին 1878 թվականի հունվարի 31-ին, սակայն շարունակեցին շարժվել Կոստանդնուպոլսի ուղղությամբ։

Վախենալով ռուսական ազդեցության մեծացումից Բալկաններում` Մեծ տերությունները հետագայում պայմանագիրը վերափոխեցին Բեռլինի կոնգրեսում։ Հիմնական փոփոխությունը Բուլղարիայի բաժանումն էր, որով Մեծ տերությունները ցանկանում էին կանխել նոր հզոր սլավոնական պետության ստեղծումը։ Բուլղարիան բաժանվեց հյուսիսային և արևելյան մասերի, որոնք դարձան իշխանություններ (Բուլղարիա և Արևելյան Ռումելիա) տարբեր կառավարիչներով, իսկ Մակեդոնիա տարածաշրջանը, որ Սան Ստեֆանոյի պայմանաֆրով պետք է կազմեր Բուլղարիայի մաս, անցավ Օսմանյան կայսրության ուղիղ վերահսկողության ներքո։

Հայկական հարց

Ռուս-թուրքական պատերազմի հետևանքներից էր նաև Հայկական հարցի միջազգայնացումը։ Օսմանյան կայսրության արևելյան մասի շատ հայեր ռուսներին ընդունում էին որպես իրենց ազատագրողներ։ Հայերը բռնությունների զոհ էին դառնում թուրքերի և քրդերի կողմից և օգնություն էին խնդրում ռուսներից, որպես անվտանգության երաշխավորներ։ 1878 թվականի հունվարին Պոլսո հայոց պատրիարք Ներսես Վարժապետյանը դիմեց Ռուսաստանի ղեկավարությանը` հույս ունենալով, որ հաշտության պայմանագրով ռուսները Արևմտյան Հայաստանը կդարձնեն Ռուսական կայսրության մարզ և որի ինքնիշխանությունը կմնա հայերին։ Այնուամենայնիվ Մեծ Բրիտանիան համաձայն չէր ռուսներին զիջել այսքան մեծ տարածներ և Սան Ստեֆանոյի պայմանագիրը վերափոխվեց Բեռլինի կոնգրեսում, որը կայացավ 1878 թվականի հունիսին։ Հայկական պատվիրակությունը Խրիմյան Հայրիկի գլխավորությամբ մեկնեց Բեռլին ներկա գտնվելու կոնֆերանսին, սակայն հայերին չթույլատրվեց մասնակցել քննարկումներին։

Քանի որ կետը վերափոխվեց, բարեփոխումներ տեղի չունեցան։ 1878 թվականին, երբ Խրիմյան Հայրիկը ձեռնունայն վերադարձավ Բեռլինի կոնգրեսից, ահա այսպես նա ներկայացրեց իր տպավորությունները։ Բեռլինում բոլոր հպատակ ազգերի համար բաժանվում էր հոգեճաշ հարիսա, դուք ինձ ուղարկել էիք, որպեսզի ես գնամ և բերեմ մեր բաժինը։ Բոլորը եկան իրենց երկաթե շերեփներով, վերցրին ու տարան իրենց բաժինը, երբ ես փորձեցի վերցնել մեր բաժինը, իմ շերեփը թղթից էր ու լղճվեց մնաց հարիսայի մեջ, ես մնացի ձեռնունայն։ Այդ բառերից հետո անցել է 139 տարի, սակայն հայկական շերեփը դեռ երկաթից չէ։ Իսկ, որը պետք է լինի այդ երկաթե շերեփը՝ բանա՞կը… ոչ միայն։ Երկաթե շերեփը միայն հզոր տնտեսությունն ու կառավարման համակարգը չէ։ Հայրենիքը առանց պետության նման է թղթե շերեփի։ Դրանից հետո հայ մտավորականներ և հայ համայնքը, որը գաղթել էր Եվրոպա և Ռուսաստան, 1880-ական և 1890-ական թվականներին ստեղծացին կուսակցություններ և հեղափոխական միություններ, որպեսզի ճնշում գործադրեին Օսմանյան կայրության վրա և պաշտպանեին հայ ժողովրդի շահերը, որոնք ապրում էին Արևմտյան Հայաստանում։

Posted in Հայոց Լեզու

Հայոց լեզու. 18.10.2021

Համոզիչ և փաստարկված տեքստ գրիր «Մարդն այս աշխարհի զարդն է» դրույթը հասկակելով կամ մերժելով։ Ընտրիր բառերդ այնպես, որ դրանք մեկից ավելի նպատակի ծառայեն։

Ես համաձայն եմ դրույթի հետ, քանի որ մարդն ինչքան էլ վնասի կամ փչացնի այս աշխարհը, միևնույն է առանց նրա աշխարհը դատարկ կլիներ: Մարդն իր զգացմունքներով, իր կյանքով լցնում է այս դատարկ աշխարհը, չնայած նաև դրա հակառակ ազդեցությունն է թողնում: Մարդը փչացնում է, վնասում է բնությունը, կենդանիներին, որոնք նույնպես աշխարհի զարդն են: Յուրաքանչյուր երևույթ ունի իր լավ և վատ կողմը, նույնն էլ այս դեպքում է: Ակնհայտ է, որ մարդու շնորհիվ է աշխարհը գնալով զարգացել, փոխվել, լցվել է: Աշխարհը լցվել է փողոցում քայլող մարդկանց ծիծաղով, տանը երեկոյան ընթրող ընտանիքի զրույցով, երեխայի լացով, մարդկանց ուրախությամբ և տխրությամբ, այդ պատճառով էլ մարդն այս աշխարհի զարդն է:

Posted in English, Uncategorized

If we learn from our mistakes, why are we always so afraid to make them?

Although many people are afraid of doing mistakes we can’t live without them. Yes, we learn from mistakes but we are afraid to make them because many people are afraid of being criticized, they are ashamed of being wrong, but in the end, we all make mistakes, there is no perfect person, you just shouldn’t care how the people will react to your mistakes, you should learn from them and continue your life without embarrassment or fear. I think people who criticize people’s mistakes are trying to cover up their own mistakes from society, thereby making others worse. A truly infallible person will never discuss another’s life, them being right and wrong. And let’s agree that life without mistakes and their consequences would simply be uninteresting. The person who is afraid and avoids mistakes should just get rid of the dependence on society’s opinion. If we live we must make mistakes because we need to fall to know how to stand up.

Posted in English

Assignments for 18.10.2021

New English Advanced Vocabulary Work slide 161 ex-es 1a 2a

1. a) 1. My job as a divorce lawyer is very challenging. – C. It tests my abilities in a way that keeps me interested.

2. I’m a checkout assistant in a supermarket. I really enjoy my job, but it can be a bit monotonous and repetetive. – E. It’s really boring and it makes me feel impatient all the time.

3. I’m a primary school teacher. I find working with young children very rewarding. – B. It makes me happy because it’s useful and important.

4. I work in a small graphic design company and my job’s really motivating. – F. The kind of work I do and the people I work with make me want to work harder.

5. Being a surgeon is very demanding. – D. It’s very high pressure and you have to work long hours.

6. I work at an accounting firm. My job is increadibly tedious.- A. I have to do exactly the same thing every day.

2. a) I’ve just started my third internship. At the end of it, I will have been working unpaid for a year. It feels as though I’m not in control of my own life, that I’m helpless. Academic qualificiations and work positions are almost irrelevant when you’re competing against people who have years of experience, many of whom are taking a step down the creer ladder. I’m not choosy – I’ve spent time in a children’s charity, events managment, a press-office – but they haven’t got me a permanent contract. It’s demoraziliting. And exhausting-job-hunting is a full-time occupation. After clocking off, most people can be free for the night. For the intern, it’s time to go home and look for work. I have no idea how many experience I’ve applied for since graduating, but it’s more than 100.

Posted in Գրականություն

Գրականություն. 15.10.2021

  • Տեղեկություններ գտիր Վանո Սիրադեղյանի մասին:

Վ.Սիրադեղյանը Հայաստանի Հանրապետության պատմության մեջ մտել է որպես հակասական կերպար. ոմանց համար նա մարդասպան, տարբեր հանցագործություններ կատարած անձ է, մյուսների համար՝ փայլուն քաղաքական վերլուծաբան և Հայաստանի լավագույն արձակագիր։ Նրա անունը կապվում է մի շարք քաղաքական սպանություննների, հետապնդումների, պետական միջոցները յուրացնելու, պաշտոնական դիրքը չարաշահելու հետ։ Այժմ գտնվում է միջազգային հետախուզման մեջ։

Վանո Սիրադեղյանը զբաղվել է նաև գրական գործունեությամբ, հանդիսացել է Հայաստանի գրողների միության անդամ, հեղինակել է մի շարք գրքեր, այդ թվում՝

  • «Կիրակի», (Երևան, 1983)
  • «Շատ չհամարվի» (Երևան 1993)
  • «Ծանր լույս»
  • «Երկիր։Ցպահանջ»
  • «Ձեռքդ ետ տար ցավի վրայից»
  • «Գյադաների Ժամանակը»։

Արձակագիր Հրանտ Մաթևոսյանը Վանո Սիրադեղյանի մասին ասել է.

«Արձակի երկիր էր մտել մի տղա, որ, իր բոլոր ու բոլոր նախորդներից ավելի ճշգրիտ՝ ճշգրիտ բառերով ճշմարիտ պատմություններ էր պատմում, մոտավոր բառեր չուներ, որպես թե խոսքը որձաքարին է անցնելու՝ ժլատ ու ընտրող էր, վրիպած բառ չուներ, նրա բառն ու առարկան իրարու նույն պահին էին գտնում, հպանցիկը, ակնթարթայինը, անորսալին, անանունը հայտնվում էին նրա բառը արդեն գտած, արդեն կերպար ու պատկեր դարձած ու անուն առած… Եվ հրճվանք էին պարզում այդ պատկերներն ու կերպարները – ուրախացնում էին իրենց արդեն իսկ կենդանությամբ ու բազմությամբ, ուրախացնում էր նրանց տերը՝ բազում կոչվածների մեջ եզակիի իր ընտրյալությամբ։ Սա ճիշտ գրող էր և սա ճշմարիտ արձակ էր։ Մերձակա ամբողջ ամայության պատճառը մոտավորությունն էր, իսկ սա երկարակեցության էր կոչված։ Բայց որովհետև Ակսելն ու Մուշեղը գրիչները վար էին դրել անժամանակ, իսկ Մնձուրու երկար կյանքից գրականության էր տրվել մի կարճ ժամանակ միայն և մի կարճ պահի մեջ սպառումը ճակատագիր էր թվում – այս մեկի՞ն ինչ էր պատահելու»։

Վանո Սիրադեղյանն իր էսսեում խոսում է հասարակության մի խավի մասին, որը բացի ՙՙորոճելուց՚՚ և անիմաստ խոսելուց ուրիշ ոչինչ չի անում: «Փարիզ ընկնելիս՝ անպայման մտեք լիբանանյան ռեստորան ու պատվիրեք քյաբաբ, որովհետեւ ․․․» նախադասությամբ նա ուզում էր ասել, որ նույնիսկ Փարիզ գնալով նրանք կգնան որևէ շքեղ ռեստորան և կուտեն։ Ում, որ դիմում է հեղինակը սահմանափակ մտածողություն ունեն, որը երևում է այս տողերում՝

«Բա որ մեզ մորթել են», «Բա որ մեզ մորթում են», «Բա որ հանկարծ մորթեն»… Իրոք, անասնական մտահոգություն

Վանո Սիրադեղյանն էսսեում պաշտպանում էր հայոց լեզուն ասելով, որ մի մտեք մեր հայոց լեզվի տաճարը: Նա պաշտպանում էր հայոց լեզուն հենց այն մարդկանցից, ում դիմում էր, քանի որ ըստ նրա նրանք պղտորում և փչացնում էին այն: Երևի ամեն տեղ նրանց ձեռքը հասել և փչացրել, բացի հայոց լեզվից, և Վանո Սիրադեղյանը պահանջում էր, գոնե այն չփչացնեն:

Posted in Խորացված, Uncategorized

Քերականություն. հոմանիշ-հականիշ

Որ շարքի բոլոր բառերն են իրար հոմանիշ.

1. 1) աստանդական, ասպնջական, հյուրընկալ, վանատուր

2) վայրագ, փառասեր, մեծամիտ, անհարգալից

3) համայն, ամենայն, ամբողջ, բովանդակ

4) դրացի, հարևան, կողակից, դրկից

2. 1) հյուրընկալ, ասպնջական, վանատուր, վաղնջական

2) վտանգազերծ, ապահով, անվնաս, անաղարտ

3) ծավի, լաջվարդ, բիլ, դեղձան

4) սերել, ծնվել, ծագել, առաջանալ

3. 1) գուցե, թերևս, հավանորեն, ըստ երևույթին

2) խառնվել, միանալ, ձուլվել, անէանալ

3) հրապուրիչ, դյութիչ, հմայիչ, հուզիչ

4) անշեջ, մշտաբորբ, անմար, անխոտոր

4. 1) թափառական, աստանդական, դյուրաշարժ, նժդեհ

2) մագ, գիսակ, հեր, ագի

3) ակնդետ, սևեռուն, անքթիթ, ուշադիր

4) ունևոր, մեծատուն, հարուստ, գծուծ

Ո՞ր շարքի բոլոր բառազույգերն են կազմված հականիշներից.

1. 1) զարդարուն-անպաճույճ, վաստակել-վատնել, երերուն-անկայուն

2) աղտեղություն-մաքրություն, սեղմ-ճապաղ, հեղհեղուկ-անհողդողդ

3) գովել-դրվատել, սնապարծ-համեստ, անպտուղ-բարունակ

4) իրազեկ-անտեղյակ, առինքնել-վանել, փակել-գոցել

2. 1) խոչընդոտել-նպաստել, ստերջ-անջրդի, հուսահատվել-գոտեպնդել

2) անհամեստ-փառամոլ, ապառիկ-կանխիկ, ընդգրկուն-ծավալուն

3) էական-առանցքային, փութկոտ-ծանրաշարժ, բաց-գոց

4) վաղանցիկ-մշտամնա, ապերջանիկ-բախտավոր, հետամտել-խուսափել

3. 1) սինլքոր-վեհանձն, պարպել-լիցքավորել, տարտամ-կենսախինդ

2) քչախոս-շաղակրատ, հուռթի-արգավանդ, հարմար-անպատեհ

3) օրհնանք-անեծք, երեց-կրտսեր, կամային-թուլամորթ

4) վեհ-ստոր, անաչառ-արդարադատ, գիտուն-անգետ

4. 1) ցոփ-ժուժկալ, լայնարձակ-անձուկ, օրինական-ապօրինի

2) սուր-բութ, պարզ-պղտոր, վեհանձն-փոքրոգի

3) խայտաբղետ-երթներանգ, մարմանդ-թեժ, կողմ-դեմ

4)վրա-ներքո, բանուկ-սակավագնաց, պակաս-լրիվ